Mục tiêu 14: Quản lý rừng bền vững, chống sa mạc hóa, chặn đứng và đảo ngược thoái hóa đất, ngăn chặn mất đa dạng sinh học
Mục tiêu 15 tập trung vào việc bảo tồn sự sống trên đất liền. Điều này bao gồm bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái trên cạn, quản lý rừng một cách bền vững, chống sa mạc hóa, ngăn chặn và đảo ngược tình trạng thoái hóa đất cũng như chặn đứng sự mất mát đa dạng sinh học.
Các hệ sinh thái trên Trái Đất có vai trò thiết yếu trong việc duy trì sự sống của con người. Chúng đóng góp hơn một nửa GDP toàn cầu, đồng thời bao hàm những giá trị văn hóa, tinh thần và kinh tế đa dạng.
Tuy nhiên, thế giới hiện đang phải đối mặt với “khủng hoảng bộ ba”: biến đổi khí hậu, ô nhiễm và mất đa dạng sinh học.
Rừng bao phủ khoảng 4,1 tỷ ha (tương đương 31% diện tích đất liền) của thế giới vào năm 2020. Từ năm 2000 đến 2020, diện tích rừng toàn cầu đã giảm khoảng 100 triệu ha. Bên cạnh đó, trong giai đoạn 2015–2019, tỷ lệ đất bị thoái hóa trên toàn cầu đã tăng từ 11,3% lên 15,5%, ảnh hưởng nghiêm trọng đến 3,2 tỷ người.
Mở rộng nông nghiệp là nguyên nhân trực tiếp gây ra gần 90% tình trạng mất rừng. Điều này gắn chặt với hệ thống sản xuất lương thực toàn cầu, trong đó trồng cọ dầu chiếm khoảng 7% nạn phá rừng toàn cầu từ 2000 đến 2018. Mặc dù tốc độ phá rừng đang giảm – từ 12 triệu ha/năm (2010–2015) xuống còn 10 triệu ha/năm (2015–2020) – nhưng với tốc độ hiện tại, để chấm dứt phá rừng theo yêu cầu của Mục tiêu 15, thế giới sẽ cần thêm 25 năm nữa.
Những nỗ lực toàn cầu và khu vực nhằm duy trì hệ sinh thái rừng, cũng như các chức năng xã hội, kinh tế và môi trường của chúng, là vô cùng cấp thiết – đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển và khu vực nhiệt đới.
Chúng ta cần thay đổi mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên để đạt được Mục tiêu 15, và nhận thức rằng thiên nhiên chính là gốc rễ của sự sống trên Trái Đất. Khung Đa dạng Sinh học Toàn cầu Kunming–Montreal đã mang lại động lực mới cho Mục tiêu 15, đề ra 4 mục tiêu định hướng kết quả đến năm 2050 và 23 chỉ tiêu cụ thể cần đạt được vào năm 2030.
Tại sao chúng ta cần quan tâm?
Rừng bao phủ gần 31% diện tích Trái Đất và là nơi sinh sống của hơn 80% tất cả các loài sinh vật trên cạn, bao gồm động vật, thực vật và côn trùng. Tuy nhiên, đa dạng sinh học đang suy giảm nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử loài người.
Trên phạm vi toàn cầu, 1/5 diện tích đất đã bị thoái hóa – tương đương gần bằng diện tích của Ấn Độ và Liên bang Nga cộng lại. Thoái hóa đất thúc đẩy sự tuyệt chủng của các loài và làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái mà nó mang lại có thể trở thành nền tảng cho các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro thiên tai, mang lại lợi ích giúp tăng khả năng chống chịu cho con người.
Mất rừng có nghĩa là gì?
Mất rừng đồng nghĩa với:
Sinh kế ở cộng đồng nông thôn biến mất,
Lượng phát thải carbon gia tăng,
Đa dạng sinh học suy giảm,
Đất đai bị thoái hóa.
Mặc dù tốc độ mất rừng vẫn còn cao, dữ liệu năm 2020 cho thấy tỷ lệ rừng trong khu vực được bảo vệ hoặc nằm trong các kế hoạch quản lý dài hạn đã tăng hoặc giữ ổn định trên phạm vi toàn cầu và tại hầu hết các khu vực.
Hậu quả không thể đảo ngược
Một tác động không thể đảo ngược của hoạt động con người đối với môi trường chính là sự tuyệt chủng của các loài. Điều này phá vỡ cân bằng tự nhiên, khiến các hệ sinh thái trở nên mong manh và ít khả năng chống chịu trước biến động.
Hiện nay, khoảng 1 triệu loài động thực vật đang bị đe dọa tuyệt chủng, nhiều loài có thể biến mất trong vòng vài thập kỷ tới – mức độ nghiêm trọng chưa từng có trong lịch sử nhân loại.
Các đánh giá mới cho thấy mối đe dọa ngày càng tăng đối với các loài thủy sinh nước ngọt – cứ 4 loài thì có 1 loài đang bị đe dọa bởi ô nhiễm, đập thủy điện, nông nghiệp, loài xâm lấn và khai thác quá mức.
Ngay cả cây xanh cũng đang đối mặt với nguy cơ: 38% trong tổng số 47.282 loài cây được đánh giá có nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống, khai thác quá mức, biến đổi khí hậu, sâu bệnh và dịch bệnh.
Tác động đến sức khỏe của chúng ta như thế nào?
Nhu cầu gia tăng đối với protein động vật, sự phát triển của nông nghiệp thâm canh và thiếu bền vững, việc khai thác động vật hoang dã quá mức, cùng với khủng hoảng khí hậu đang thúc đẩy sự xuất hiện ngày càng nhiều của các bệnh truyền từ động vật sang người (bệnh lây truyền từ động vật hoang dã) – điển hình như COVID-19.
Mỗi năm, khoảng 2 triệu người – chủ yếu ở các nước có thu nhập thấp và trung bình – tử vong do các bệnh truyền từ động vật bị bỏ quên. Những đợt bùng phát này cũng gây ra bệnh nặng, tử vong và thiệt hại năng suất cho đàn gia súc ở các nước đang phát triển – một vấn đề lớn khiến hàng trăm triệu nông dân nhỏ lẻ rơi vào cảnh nghèo đói nghiêm trọng.
Chỉ trong hai thập kỷ qua, các bệnh lây truyền từ động vật đã gây thiệt hại kinh tế hơn 100 tỷ USD, chưa tính đến chi phí khổng lồ từ đại dịch COVID-19.
Chúng ta có thể làm gì?
Một số hành động thiết thực bao gồm:
Tái chế,
Ăn uống dựa trên nguồn thực phẩm địa phương, được sản xuất bền vững,
Tiêu thụ vừa đủ, tránh lãng phí.
Chúng ta cần tôn trọng động vật hoang dã và chỉ tham gia các hoạt động du lịch sinh thái có trách nhiệm, được quản lý hợp lý và đạo đức, nhằm tránh gây xáo trộn đến đời sống hoang dã.
Các khu bảo tồn được quản lý tốt sẽ duy trì các hệ sinh thái khỏe mạnh – từ đó bảo vệ sức khỏe con người. Do vậy, việc đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển và quản lý các khu bảo tồn là vô cùng quan trọng.
- Các hệ sinh thái trên cạn đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì sự sống của con người, đóng góp hơn một nửa GDP toàn cầu và bao hàm nhiều giá trị văn hóa, tinh thần và kinh tế đa dạng.
- Tuy nhiên, thế giới đang đối mặt với khủng hoảng kép ba: biến đổi khí hậu, ô nhiễm và mất đa dạng sinh học. Xu hướng gia tăng về mất rừng, suy thoái đất và tuyệt chủng loài đang đe dọa nghiêm trọng đến cả hành tinh và con người.
- Mặc dù đã có một số tiến bộ trong quản lý rừng bền vững, thiết lập các khu bảo tồn, và lồng ghép giá trị đa dạng sinh học, vốn tự nhiên vào các kế hoạch quốc gia, nhưng nhìn chung, những cải thiện này vẫn còn khiêm tốn.
- Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Kunming–Montreal vừa được thông qua đã mang lại động lực mới cho Mục tiêu 15, với 4 mục tiêu định hướng kết quả cần đạt vào năm 2050 và 23 chỉ tiêu cụ thể cần đạt vào năm 2030. Để thực hiện được các mục tiêu tài chính của Khung này, cần huy động mạnh mẽ hơn nữa các dòng vốn công và tư.
15.1 Đến năm 2020, bảo đảm việc bảo tồn, khôi phục và sử dụng bền vững các hệ sinh thái trên cạn và nước ngọt nội địa cùng các dịch vụ mà chúng cung cấp, đặc biệt là rừng, vùng đất ngập nước, núi và đất khô hạn, phù hợp với các cam kết trong các hiệp định quốc tế.
15.2 Đến năm 2020, thúc đẩy việc thực hiện quản lý bền vững tất cả các loại rừng, chấm dứt nạn phá rừng, khôi phục rừng bị suy thoái và gia tăng đáng kể việc trồng rừng, tái trồng rừng trên toàn cầu.
15.3 Đến năm 2030, chống sa mạc hóa, phục hồi đất và đất bị suy thoái, bao gồm cả những vùng bị ảnh hưởng bởi sa mạc hóa, hạn hán và lũ lụt, đồng thời nỗ lực đạt được một thế giới trung hòa về suy thoái đất.
15.4 Đến năm 2030, bảo đảm việc bảo tồn các hệ sinh thái núi, bao gồm đa dạng sinh học của chúng, nhằm tăng cường khả năng cung cấp những lợi ích thiết yếu cho phát triển bền vững.
15.5 Thực hiện hành động khẩn cấp và đáng kể để giảm suy thoái môi trường sống tự nhiên, chặn đứng mất mát đa dạng sinh học và đến năm 2020, bảo vệ cũng như ngăn chặn tuyệt chủng các loài bị đe dọa.
15.6 Thúc đẩy việc chia sẻ công bằng và hợp lý các lợi ích phát sinh từ việc sử dụng tài nguyên di truyền và thúc đẩy quyền tiếp cận phù hợp với những tài nguyên này, theo các thỏa thuận quốc tế.
15.7 Thực hiện hành động khẩn cấp nhằm chấm dứt nạn săn bắt trộm và buôn bán trái phép các loài động, thực vật được bảo vệ, đồng thời xử lý cả nhu cầu và nguồn cung của các sản phẩm động vật hoang dã bất hợp pháp.
15.8 Đến năm 2020, ban hành các biện pháp ngăn chặn sự xâm nhập và giảm đáng kể tác động của các loài ngoại lai xâm hại đối với các hệ sinh thái trên cạn và dưới nước, đồng thời kiểm soát hoặc tiêu diệt các loài ưu tiên.
15.9 Đến năm 2020, lồng ghép các giá trị của hệ sinh thái và đa dạng sinh học vào quy hoạch, quá trình phát triển quốc gia và địa phương, các chiến lược giảm nghèo và hệ thống hạch toán.
15.A Huy động và gia tăng đáng kể nguồn tài chính từ mọi nguồn để bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học và các hệ sinh thái.
15.B Huy động đáng kể các nguồn lực từ mọi nguồn và ở mọi cấp độ để tài trợ cho quản lý rừng bền vững, đồng thời cung cấp các khuyến khích thích hợp cho các quốc gia đang phát triển trong việc thúc đẩy quản lý rừng, bao gồm bảo tồn và tái trồng rừng.
15.C Tăng cường hỗ trợ toàn cầu cho các nỗ lực chống nạn săn bắt trộm và buôn bán trái phép các loài được bảo vệ, bao gồm việc nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương trong việc theo đuổi các cơ hội sinh kế bền vững.
Lưu ý:
Bài viết được dịch trực tiếp từ website chính thức của The Sustainable Development Goals (SDGs). Chúng tôi dịch ra tiếng Việt để giúp người Việt Nam dễ hiểu hơn thông tin này. Trang thông tin gốc: https://www.un.org/sustainabledevelopment/
