Tín chỉ carbon – tất cả những điều cần biết

977

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, tín chỉ carbon (carbon credit) đang trở thành một công cụ quan trọng giúp các tổ chức và quốc gia giảm phát thải khí nhà kính. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ tín chỉ carbon là gì, cơ chế hoạt động, phân loại, thị trường giao dịch và cơ hội tại Việt Nam.

Những điểm chính về tín chỉ carbon

• Tín chỉ carbon hướng đến thị trường để giảm phát thải khí nhà kính.
• Lượng tín chỉ carbon được phân bổ cho mỗi công ty giảm theo thời gian.
• Một tín chỉ carbon có giá trị một tấn lượng khí thải CO2 tương đương (tCO2e) tương đương với 556,2m³ thể tích.
• “Carbon dioxide equivalent (tCO2e)” là đơn vị tiêu chuẩn để đếm lượng khí thải nhà kính cho dù chúng đến từ carbon dioxide hay một GHG khác.

Tín chỉ carbon (carbon credit) là gì?

Tín chỉ carbon (carbon credit) là một đơn vị đo lường lượng khí nhà kính được giảm phát thải ra môi trường. 1 tín chỉ carbon tương đương với 1 tấn CO₂ hoặc lượng khí nhà kính tương đương được cắt giảm, hấp thụ hoặc tránh phát thải.

1 tín chỉ carbon tương đương với 1 tấn CO₂

Các tổ chức, doanh nghiệp phát thải vượt quá ngưỡng cho phép có thể mua tín chỉ carbon từ những đơn vị đã giảm hoặc hấp thụ được lượng CO₂ tương ứng. Đây là một phần trong cơ chế trao đổi carbon nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và trung hòa carbon.

Các loại tín chỉ carbon

Giảm phát thải tự nguyện (Voluntary emissions reduction – VER)

Tín chỉ carbon từ một dự án bù đắp có tiêu chuẩn chứng nhận của bên thứ ba như Tiêu chuẩn vàng và nhiều tiêu chuẩn khác, nhưng không được chứng nhận bởi các chương trình của Liên Hợp Quốc như Cơ chế Phát triển Sạch (CDM). Nó được trao đổi trên thị trường tự nguyện không kê đơn để lấy các khoản tín dụng. Điều này không thể được sử dụng để đạt được các nghĩa vụ theo Nghị định thư Kyoto. Các dự án VER được chứng nhận nhưng không được giao dịch thông qua hệ thống chính phủ trung ương.

Giảm phát thải được chứng nhận (Certified emissions reduction – CER)

Tín chỉ carbon được Liên Hợp Quốc hỗ trợ và cấp giấy phép cho một đơn vị (tấn) lượng khí thải carbon. Chúng được cấp cho các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc để bù đắp các dự án thông qua CDM, được quy định bởi Nghị định thư Kyoto, đây là một chương trình bù đắp cho phép một quốc gia thành viên bù đắp lượng khí thải ở một quốc gia khác vì trên phạm vi quốc tế, nó vẫn được bù đắp trong khí quyển.

Tín chỉ carbon hoạt động như thế nào?

1. Phát thải CO₂ và cam kết giảm phát thải

Doanh nghiệp có thể phát sinh khí nhà kính trong quá trình sản xuất. Khi họ cam kết giảm phát thải, họ cần đo lường lượng khí phát sinh và thực hiện các biện pháp cắt giảm.

2. Thực hiện dự án cắt giảm khí nhà kính

Có thể thông qua các hoạt động như:

• Trồng rừng, bảo vệ rừng
• Sử dụng năng lượng tái tạo (gió, mặt trời)
• Tăng hiệu quả năng lượng
• Thu hồi và tái sử dụng khí metan

3. Đo đạc, xác minh và cấp tín chỉ

Các tổ chức kiểm định độc lập (như Verra, Gold Standard) sẽ xác minh lượng khí nhà kính được giảm và cấp tương ứng số tín chỉ carbon.

4. Giao dịch tín chỉ trên thị trường

Tín chỉ carbon có thể được:

• Bán ra thị trường quốc tế
• Giữ lại để đạt mục tiêu Net Zero
• Chứng nhận ESG hoặc trách nhiệm xã hội

Các loại dự án tạo tín chỉ carbon phổ biến hiện nay

• Dự án rừng và sử dụng đất (Forestry & Land Use)
• Năng lượng tái tạo (Renewable Energy)
• Sử dụng năng lượng hiệu quả (Energy Efficiency)
• Thu giữ và sử dụng khí (Methane Capture & Use)
• Quản lý chất thải (Waste Management)
• Dự án tránh phát thải trong vận tải (Transport Avoidance Projects)

Phân loại thị trường tín chỉ carbon

1. Thị trường tự nguyện (Voluntary Carbon Market – VCM)

Doanh nghiệp tự nguyện tham gia, không bắt buộc bởi luật pháp. Đây là thị trường phổ biến hiện nay, phù hợp với các doanh nghiệp ESG, CSR hoặc mong muốn trung hòa carbon.

2. Thị trường tuân thủ (Compliance Carbon Market)

Do các quy định pháp lý hoặc cam kết quốc tế ràng buộc. Thường áp dụng trong khuôn khổ các hiệp định như Nghị định thư Kyoto hoặc Hiệp định Paris.

Thị trường tín chỉ carbon lớn như thế nào?

 GlobeNewswire báo cáo, “Quy mô thị trường Bù đắp Carbon Tự nguyện Toàn cầu dự kiến sẽ đạt 700,5 triệu đô la Mỹ vào năm 2027, từ 305,8 triệu đô la Mỹ vào năm 2020, với tốc độ CAGR là 11,7% trong giai đoạn 2021-2027.” Thị trường tự nguyện được chứng nhận nhưng không được giao dịch thông qua hệ thống của chính phủ.

Lợi ích của tín chỉ carbon

• Giảm tác động biến đổi khí hậu
• Tạo thêm nguồn thu cho các dự án xanh
• Cải thiện hình ảnh doanh nghiệp và điểm ESG
• Mở rộng hợp tác quốc tế
• Thúc đẩy đổi mới sáng tạo xanh

Tín chỉ carbon tại Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có tiềm năng lớn để phát triển thị trường tín chỉ carbon nhờ:

• Diện tích rừng lớn, phù hợp cho dự án REDD+
• Cam kết đạt Net Zero vào năm 2050 tại COP26
• Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định thiết lập thị trường carbon trong nước từ 2025

Một số tổ chức đang tiên phong:

• EVN nghiên cứu cơ chế giao dịch
• Công ty năng lượng tái tạo triển khai dự án bán tín chỉ
• Các startup hỗ trợ đo lường và bù đắp carbon

Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

1. Đo lường phát thải khí nhà kính (GHG Inventory)
2. Đặt mục tiêu giảm hoặc trung hòa phát thải
3. Tìm đối tác triển khai dự án carbon hoặc mua tín chỉ
4. Công bố cam kết trong báo cáo ESG / CSR / phát triển bền vững
5. Đăng ký và giao dịch qua các nền tảng uy tín (Verra, Gold Standard, Carbon VN…)

Doanh nghiệp Việt Nam có thể mua tín chỉ carbon ở đâu?

Hiện tại, mặc dù thị trường tín chỉ carbon trong nước đang trong giai đoạn hình thành, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể mua tín chỉ carbon thông qua các sàn tín chỉ như Verra (VCS – Verified Carbon Standard), Gold Standard, Plan Vivo, American Carbon Registry (ACR).

Một số công ty hoặc tổ chức tư vấn, chuyên về tín chỉ carbon hoặc giải pháp trung hòa carbon như Neutraly, hay hợp tác với các dự án phát triển tín chỉ trong nước.

Giá tín chỉ carbon bao nhiêu?

Giá có thể dao động mạnh tùy loại tín chỉ, thị trường, khu vực và phương pháp giảm phát thải:

• Tín chỉ từ dự án rừng (REDD+): 5 – 15 USD / tín chỉ
• Tín chỉ năng lượng tái tạo: 1 – 5 USD / tín chỉ
• Tín chỉ chất lượng cao (verified, co-benefits): lên đến 20 USD hoặc hơn

Xu hướng tín chỉ carbon tương lai

• Bắt buộc báo cáo phát thải tại nhiều quốc gia
• Tăng nhu cầu tín chỉ từ các tập đoàn toàn cầu
• Xuất hiện nhiều sàn giao dịch số hóa (blockchain, NFT carbon)

Nhận định về tín chỉ carbon

Tín chỉ carbon không chỉ là công cụ môi trường mà còn là chiến lược kinh doanh thông minh. Việc hiểu rõ, tham gia và tận dụng tín chỉ carbon giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ xu hướng toàn cầu mà còn tăng giá trị thương hiệu và bền vững dài hạn.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)